ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 

 

Θεματική ενότητα: Η αγάπη  για τους συνανθρώπους μας – Οι φιλικοί δεσμοί – Η αγάπη

Κείμενο: Ο Κωνσταντής – της Λίτσας Ψαραύτη

 

Ø  Χαρακτηριστικά του αποσπάσματος

Η αγωνία για το μέλλον των σημερινών παιδιών και η κοινωνική ευαισθητοποίηση είναι τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά του έργου της Λίτσας Ψαραύτη. Στο διήγημα, ο ομώνυμος ήρωας, ο Κωνσταντής είναι  ένα Αλβανάκι που αγωνίζεται για το ψωμί του στα φανάρια των δρόμων. Βρίσκει βρίσκει στοργή και αγάπη στο πρόσωπο μιας μοναχικής γυναίκας, της κυρά Δέσποινας, την παραμονή της Ανάστασης του Κυρίου.

 

Ø  Ενότητες

J  1^η Ενότητα: «Μόλις το φανάρι………...κοντά στα δώδεκα».

Πλαγιότιτλος: Ο μικρός βιοπαλαιστής και ο αγώνας του για επιβίωση.

J  2^η Ενότητα: «Βράδιασε................. τη μαγειρίτσα».

Πλαγιότιτλος: Η φιλοξενία και η προσφορά αγάπης της Κυρά-Δέσποινας.

 

 

Ø   Χρόνος: Παραμονή Ανάστασης. Περίοδος του Πάσχα.

Ø  Τόπος: Το  διαμέρισμα  της κυρά Δέσποινας, η πολυκατοικία, ο δρόμος με τα φανάρια.

 

Ø  Βασικά θέματα

Ø    Η ζωή των παιδιών των φαναριών

Ø    Τα προβλήματα των αλλοεθνών εργαζομένων, των οικονομικών μεταναστών

Ø    Η παιδική εργασία

Ø    Η καταγγελία της παιδικής εργασίας και εκμετάλλευσης

Ø    Η ενσυναίσθηση και η αγάπη ως μέσο ανακούφισης του παιδικού πόνου

Ø    Η ευαισθητοποίηση των αναγνωστών

 

Ø    Ανάλυση

Είναι Μεγάλο Σάββατο, παραμονή της Ανάστασης του Χριστού. Η κυρά Δέσποινα, μια ηλικιωμένη γυναίκα που ζει μόνη της στο διαμέρισμα μιας πολυκατοικίας, παρακολουθεί από το παράθυρο ένα μικρό αγόρι – τον Κωνσταντή - που δουλεύει στα φανάρια του δρόμου. Όταν βραδιάζει, το παιδί κατευθύνεται προς την είσοδο της πολυκατοικίας όπου ζει η μοναχική γυναίκα, για να προφυλαχτεί από τη βροχή. Η τελευταία τον καλεί στο σπίτι της, τον φιλοξενεί και τον περιποιείται. Του δίνει να φορέσει καθαρά ρούχα, του προσφέρει φαγητό και τον αφήνει να ξαπλώσει μέχρι που αποκοιμιέται. Πλησιάζει 12 τα μεσάνυχτα και η καμπάνα της εκκλησίας καλεί τους πιστούς να γιορτάσουν την Ανάσταση. Η κυρά Δέσποινα πηγαίνει στην εκκλησία και γυρίζει στο σπίτι ανυπομονώντας να γιορτάσει την Ανάσταση με τον Κωνσταντή. Είναι εξίσου χαρούμενη με το μικρό παιδί που δεν θα περάσει τη γιορτινή νύχτα μόνης της.

Το μήνυμα της αγάπης του Πάσχα διαφαίνεται μέσα από την πράξη και τη συμπεριφορά τη κυρά Δέσποινας. Η μοναξιά της, η ενθύμηση του εγγονού της που ζει μακριά της, η καλοσύνη της, η ίδια η μέρα του Μεγάλου Σαββάτου γίνονται αφορμή να εξωτερικεύσει τα φιλάνθρωπα συναισθήματά της, την ευσπλαχνία της.
            Η φράση "Χριστός Ανέστη", στο τέλος του κειμένου, συμβολίζει την ανθρωπιά, την ανιδιοτελή προσφορά, την ελεημοσύνη και την αγάπη που δίδαξε ο Χριστός και που ενσαρκώνεται στην πράξη της ηλικιωμένης γυναίκας προς ένα άγνωστο παιδί των φαναριών.
            Η συγγραφέας με την ιστορία της καταδικάζει την παιδική εργασία, και εκμετάλλευση, την κοινωνική αδιαφορία και σκληρότητα και τον  ψυχικό τραυματισμό των παιδιών που παλεύουν για την επιβίωσή τους. 

Ø    Γλώσσα – Ύφος

J  Η γλώσσα είναι απλή δημοτική, με απλό λεξιλόγιο, χωρίς ιδιωματισμούς.

J  Το ύφος είναι απλό, λιτό, παραστατικό, με έντονο συναισθηματικό τόνο.

 

 

Ø    Τεχνικές αφήγησης / Αφηγηματικοί τρόποι

 

J  Αφήγηση σε γ΄ πρόσωπο

J  Περιγραφή

J  Διάλογος

J  Σχόλιο

J  Αναδρομική αφήγηση στο παρελθόν (η προηγούμενη, ευτυχισμένη ζωή του Κωνσταντή, τα ταξίδια του εγγονού της κυρά-Δέσποινας)

J  Ο αφηγητής είναι παντογνώστης. Δεν συμμετέχει στην ιστορία αλλά γνωρίζει τις πράξεις, τις σκέψεις και τα συναισθήματα των ηρώων.

J   Η αφήγηση είναι γραμμική, ευθύγραμμη, δηλαδή ακολουθεί τη χρονική σειρά των γεγονότων.

 

Ø    Σχήματα λόγου

J  Μεταφορές

J  Εικόνες

J  Επίθετα

 

Ø  Χαρακτηρισμοί 

J  Κωνσταντής

 Ένας μικρός βιοπαλαιστής, από την Αλβανία. Η οικογένειά του δε ζει στην Ελλάδα.  γεγονός που δυσχεραίνει την επιβίωσή του. Ζει σε άθλιες συνθήκες, περιμένοντας στα φανάρια των δρόμων για ένα χαρτζιλίκι,  θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία του.  Κυκλοφορεί ρακένδυτος και φοβισμένος, ανήσυχος και επιφυλακτικός με τους ανθρώπους που συναντά. Επιπλέον, αντιμετωπίζει την αδιαφορία και την καχυποψία των περαστικών, για αυτό το λόγο είναι εσωστρεφής και δύσπιστος απέναντι στους ανθρώπους. (Ωστόσο, εμπιστεύεται την κυρά Δέσποινα, γιατί η ενσυναίσθηση, η φροντίδα, η αγάπη, η καλοσύνη και η φιλοξενία της θα τον πείσουν να μείνει για λίγο στο σπίτι της).

 

J  Κυρά Δέσποινα

 Πρόκειται για μία ηλικιωμένη, μοναχική γυναίκα που ζει μόνη της, καθώς ο εγγονός της ζει στην Αμερική. Ωστόσο, η μοναξιά και η καλοσύνη της την έκαναν να προσφέρει απλόχερα την αγάπη της σε ένα μικρό, άγνωστο αγόρι που πασχίζει για την επιβίωσή του. Η κυρά Δέσποινα διακρίνεται από ενσυναίσθηση, πνεύμα και ελεημοσύνης. Επιπλέον, ο Κωνσταντής της θυμίζει τον εγγονό της, γεγονός που την κάνει να προσφέρει ακόμη περισσότερη φροντίδα στο μικρό παιδί. Είναι άνθρωπος ευαίσθητος, στοργικός και πονόψυχος / ελεήμων. Επιπρόσθετα, η παρουσία του παιδιού που της θυμίζει τον εγγονό της, δίνει χαρά και νόημα τη νύχτα της Ανάστασης, καθώς θα έχει παρέα και δεν θα γιορτάσει μόνη της.

 

 

Ø    Ερωτήσεις

Να ετοιμάσετε τις απαντήσεις των ερωτήσεων του βιβλίου 1, 2, 3.

Θεματική ενότητα: Η αγάπη για τους συνανθρώπους μας

 Κείμενο: Τα κόκκινα λουστρίνια – Ειρήνη Μάρρα

 

§  Χαρακτηριστικά του αποσπάσματος

Το απόσπασμα ανήκει σε διήγημα. Διήγημα είναι ένα σύντομο αφήγημα με πρωταγωνιστή ένα κυρίως πρόσωπο σε μια κρίσιμη στιγμή της ζωής του.

 

Ø            Ενότητες

1^η ενότητα: Το είχε βάλει από καιρό……………και παραμόνευε την ώρα.

2^η ενότητα: Η κόρη του δασκάλου……………..που σήκωνε το τραπέζι.

3^η ενότητα: Την κοίταξε πιο προσεκτικά………….. με το τραγούδι.

 

Άσκηση: Να δώσετε πλαγιότιτλους στις παραπάνω θεματικές ενότητες.

 

Ø     Βασικά θέματα

J  Ένα παιδί στη βιοπάλη. Οικογενειακές και κοινωνικές συνθήκες της βιοπάλης.

J  Το αισθηματικό – ερωτικό σκίρτημα του νέου.

J  Από την εφηβεία στην ωρίμανση. Το δώρο στην αδερφή είναι ένδειξη αγάπης και καθήκοντος.

 

Ø    Ανάλυση

Στην πρώτη ενότητα ο νεαρός βιοπαλαιστής – τσαγκάρης έχει στόχο να μαζέψει χρήματα για να αγοράσει δέρμα και να φτιάξει ένα ζευγάρι κόκκινα λουστρίνια για την αγαπημένη του.  Κρατάει το στόχο του μυστικό και για αυτό μένει πολλές ώρες στο τσαγκαράδικο μετά το πέρας της εργασίας του.

         Στη δεύτερη ενότητα ο νεαρός ήθελε να δωρίσει τα παπούτσια στην κόρη του δασκάλου, στο σπίτι του οποίου εργαζόταν η μητέρα του. Πίστευε ότι με αυτόν τον τρόπο θα έδειχνε κάποιο ενδιαφέρον προς εκείνον. Εδώ φαίνεται η τραγικότητα του προσώπου του τσαγκάρη, αφού ανάμεσα σ’ αυτόν που προέρχεται από τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα και στην κόρη του δασκάλου υπάρχει μια κοινωνική διάσταση που αποτελεί εμπόδιο στην πραγματοποίηση του στόχου του.

            Στην τρίτη ενότητα ο μικρός βιοπαλαιστής, ενώ είχε ετοιμάσει τα κόκκινα λουστρίνια για την αγαπημένη του και ενώ είχε ετοιμαστεί να μιλήσει στη μητέρα του για αυτό, χάρισε τελικά τα παπούτσια στην αδερφή του. Έχουμε εδώ τη συνειδητοποίηση του καθήκοντος, την ώριμη αντιμετώπιση του θέματος από την πλευρά του νέου.

           

Ø    Γλώσσα – Ύφος

Η γλώσσα είναι η απλή δημοτική, με αρκετούς ιδιωματισμούς (όπως σύναζε, τον παίρναν στο μεζέ, παζαριτζής, μην αποφανεί, απέ). Επίσης, αρκετές είναι και οι λέξεις από το λεξιλόγιο των τσαγκάρηδων (όπως φόντι, ψίδι, φαλτσέτα).

Το ύφος είναι λιτό χωρίς πολλά σχήματα λόγου. Ο λόγος είναι μικροπερίοδος, πράγμα που κάνει το ύφος γοργό.

 

Ø    Τεχνικές αφήγησης

J  Διήγηση. Είναι η αφήγηση σε γ΄ πρόσωπο και ο αφηγητής είναι παντογνώστης. Ενώ δε συμμετέχει στα γεγονότα, τα γνωρίζει όπως και τα συναισθήματα και τις σκέψεις των ηρώων.

 

Ø    Σχήματα λόγου

J  Μεταφορές

J  Προσωποποιήσεις

J  Εικόνες

J  Υπερβολές

 

Άσκηση: Να βρείτε στο κείμενο τα παραπάνω σχήματα λόγου.

 

Ø    Χαρακτηρισμοί

Ο πρωταγωνιστής: Είναι ένας έφηβος βιοπαλαιστής που ερωτεύτηκε την κόρη του δασκάλου – μια κοπέλα που ανήκει σε διαφορετική από αυτόν κοινωνική τάξη. Παρά τη διαφορά αυτή, είναι αισιόδοξος και κάνει όνειρα και σχέδια. Στη δουλειά του είναι πολύ καλός και έχει την εμπιστοσύνη του αφεντικού του. Είναι εργατικός, φιλότιμος, υπεύθυνος και ευσυνείδητος. Ενώ στην αρχή είναι αφελής και ελπίζει ότι θα αρέσει στην κόρη του δασκάλου, στη συνέχεια, αφού συνειδητοποιεί την κατάσταση της οικογένειάς του, σκέφτεται ώριμα, λογικά και δωρίζει τα παπούτσια στην αδερφή του.

 

Η αδερφή του ήρωα: Παρουσιάζεται απεριποίητη και ταλαιπωρημένη. Χωρίς αυτοπεποίθηση, σεμνή και ταπεινή, σύμφωνα με τις αντιλήψεις της εποχής της και την κοινωνική τάξη στην οποία ανήκει.

 

Ø    Ερωτήσεις

Να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις του βιβλίου.