Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 

Ο ΒΑΝΚΑΣ

Θεματική ενότητα: Η βιοπάλη

 

Κείμενο: Ο Βάνκας – Άντον Τσέχωφ

           

Ø  Χαρακτηριστικά του αποσπάσματος

Το βασικό θέμα είναι η βιοπάλη. Ο μικρός και ορφανός Βάνκας αναγκάζεται να φύγει από το χωριό του και να εργάζεται μακριά από τον πολυαγαπημένο του παππού. Στη πόλη ζει κάτω από άθλιες συνθήκες και υφίσταται τη σκληρότητα, την εκμετάλλευση και την κακοποίηση του εργοδότη του.

 

Ø  Ενότητες

1^η ενότητα: Ο Βάνκας…………..απόμεινες.

2^η ενότητα: Ο Βάνκας…………..γιορτές.

3^η ενότητα: Ο Βάνκας……………έλα.

4^η ενότητα: Ο Βάνκας……………ουρά του.

 

Άσκηση: Να δώσετε πλαγιότιτλους στις παραπάνω θεματικές ενότητες.

 

Ø     Βασικά θέματα

J  Η παιδική βιοπάλη. Η φτώχεια και η ορφάνια συνδέεται συχνά με την παιδική εργασία.

J  Η ανάγκη κάθε παιδιού για αγάπη και φροντίδα.

J  Σκληροί εργοδότες και αθώοι βιοπαλαιστές.

 

Ø    Ανάλυση

Η ορφάνια και η φτώχεια είναι οι λόγοι που ο Βάνκας βρίσκεται μακριά από τον παππού του και τον οδηγούν στην παιδική βιοπάλη. Εκείνο που του λείπει είναι η αγάπη και η φροντίδα του αγαπημένου του προσώπου.

            Στην πρώτη ενότητα ο αφηγητής μας δίνει τον τόπο, το χρόνο και τον κεντρικό ήρωα, το μικρό Βάνκα.

            Στη δεύτερη ενότητα ο αφηγητής κάνει μια αναδρομή στο παρελθόν. Από το παρόν –τη ζωή του Βάνκα στην πόλη - πηγαίνει στο παρελθόν – τη ζωή του Βάνκα στο χωριό με τον παππού- και μετά επιστρέφει στο παρόν.

            Στην τρίτη ενότητα συνεχίζεται το γράμμα του Βάνκα, όπου γράφει για την άσχημα ζωή που έχει και παρακαλεί τον παππού να τον πάρει κοντά του.

            Στην τέταρτη ενότητα ο Βάνκας τελειώνει το γράμμα και επιστρέφει στη σκληρή πραγματικότητα. Εδώ φαίνεται έντονα η αντίθεση ανάμεσα στην άσχημη ζωή του παιδιού και την ευτυχία που ονειρεύεται.

           

Ø    Γλώσσα – Ύφος

Η γλώσσα είναι απλή, δημοτική. Κάποιες λέξεις καθρεφτίζουν τη ρωσική καταγωγή του έργου, όπως τα ονόματα των σκυλιών, το καπίκι (ρωσικό νόμισμα) κ.α. 

Το ύφος είναι λιτό και γλαφυρό χάρη στα σχήματα λόγου. Σε μερικά σημεία μελοδραματικό. Τέλος, ζωντανό και παραστατικό με τη χρήση του Ενεστώτα.

 

Ø    Τεχνικές αφήγησης

J  Διήγηση που γίνεται μέσα από το γράμμα που γράφει ο Βάνκας στον παππού του και που κινείται σε δύο χρονικά επίπεδα: Στο παρόν - στη ζωή του Βάνκα στην πόλη- και στο παρελθόν - στη ζωή του στο χωριό. Με το παραπάνω τέχνασμα, η αφήγηση γίνεται ζωντανή και άμεση.

 

Ø    Σχήματα λόγου

J  Μεταφορές

J  Προσωποποιήσεις

J  Εικόνες

J  Αντιθέσεις (Σε όλο το κείμενο είναι εμφανής η αντίθεση ανάμεσα στη σκληρή πραγματικότητα που βιώνει ο μικρός Βάνκας και την ευτυχία που ονειρεύεται.)

Άσκηση: Να βρείτε στο κείμενο τα παραπάνω σχήματα λόγου.

 

Ø    Χαρακτηρισμοί

Βάνκας: Είναι ένα μικρό παιδί που υφίσταται την κακομεταχείριση, τη σωματική βία και τη σκληρότητα των ανθρώπων. Η ορφάνια του και η απομάκρυνσή του από τον παππού τον καθιστούν πιο ευάλωτο. Αισθάνεται έντονα τη μοναξιά. Η ονειροπόληση είναι η μοναδική διέξοδος από τα καθημερινά του προβλήματα. Είναι απογοητευμένος, απελπισμένος και στενοχωρημένος. Δεν έχει εμπιστοσύνη στους ανθρώπους της πόλης. Η μοναδική του ελπίδα είναι ο παππούς και αισιοδοξεί ότι θα τον πάρει κοντά του, για αυτό γράφει και το γράμμα.

 

Παππούς: Από την περιγραφή του Βάνκα στο γράμμα του, καταλαβαίνουμε ότι ο παππούς ήταν ένας άνθρωπος εξωστρεφής, πρόσχαρος, ανοιχτόκαρδος, με έντονο χιούμορ. Έκανε αστεία με τις υπηρέτριες του σπιτιού στο οποίο εργαζόταν, αγαπούσε τα σκυλιά. Αγαπούσε το Βάνκα και αντιμετώπιζε τη ζωή με δύναμη και αισιοδοξία.

 

Ø    Ερωτήσεις

Να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις του βιβλίου.

 

Ø  

 

 

 ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 

                        ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

                                    ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ

Μάθημα: Ιστορία – Β΄ Γυμνασίου

Όνομα: ………………………………… Τάξη: …    Ημερομηνία: ………………

Α. Κατανόηση – βασικές πληροφορίες

1. Τι ήταν οι Σταυροφορίες;
   …………………………………………………………………………………..
   …………………………………………………………………………………..
2. Ποιος τις κήρυξε και πότε;
   …………………………………………………………………………………..
3. Ποιος ήταν ο βασικός τους στόχος;
   ………………………………………………………………………………….………………………………………………………………………………….………………………………………………………………………………….

Β. Αίτια

4. Συμπλήρωσε:

Θρησκευτικά	Πολιτικά	Οικονομικά

…………………………………………………………………………………………..

Γ. Χρονική σειρά

5. Βάλε σε σωστή σειρά (1–4):
   ☐ Άλωση της Ιερουσαλήμ από τους Σταυροφόρους
   ☐ Κήρυξη Α΄ Σταυροφορίας
   ☐ Δ΄ Σταυροφορία – Άλωση Κωνσταντινούπολης
   ☐ Απώλεια της Κύπρου

Δ. Σωστό ή Λάθος

6. Σημείωσε Σ ή Λ:

• ☐ Οι Σταυροφορίες ξεκίνησαν τον 11ο αιώνα.
• ☐ Συμμετείχαν μόνο βασιλιάδες.
• ☐ Η Δ΄ Σταυροφορία στράφηκε κατά του Βυζαντίου.
• ☐ Όλες πέτυχαν τον στόχο τους.

Ε. Συνέπειες

7. Γράψε δύο συνέπειες για:

α) το Βυζάντιο:
…………………………………………………………………………………………..

β) τη Δύση:
…………………………………………………………………………………………..

ΣΤ. Κριτική σκέψη

8. Πιστεύεις ότι οι Σταυροφορίες έφεραν περισσότερο καλό ή κακό; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
   Απάντησε σε 4–5 γραμμές.
   ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...

Ζ. Δημιουργική δραστηριότητα

9. Γράψτε 3 προτάσεις σαν να είστε ένας Σταυροφόρος πριν φύγει για την Ανατολή.
   ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………................................................................................................

               Α. ΡΟΥΜΠΡΙΚΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 

Ø  Συμπλήρωσε με ✔ σε κάθε γραμμή.

Τι αξιολογώ	Πολύ (4)	Αρκετά (3)	Λίγο (2)	Καθόλου (1)
Κατάλαβα το μάθημα	☐	☐	☐	☐
Μου ήταν ενδιαφέρον	☐	☐	☐	☐
Συμμετείχα στο μάθημα	☐	☐	☐	☐
Η εργασία/δραστηριότητα με βοήθησε	☐	☐	☐	☐
Ο χρόνος ήταν αρκετός	☐	☐	☐	☐

---

Ø Ανοιχτές ερωτήσεις

1. Τι σε βοήθησε να καταλάβεις καλύτερα;
   ………………………………………………………………………………….………………………………………………………………………………….

Β. Ρουμπρίκα για ΤΙΣ ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Κριτήριο	4	3	2	1
Συνεργασία	Όλοι συμμετέχουν	Οι περισσότεροι	Λίγοι	Ένας
Κατανομή ρόλων	Ισότιμη	Σχεδόν	Ασαφής	Δεν υπάρχει
Περιεχόμενο	Πλήρες & σωστό	Σωστό & βασικό	Ελλιπές	Λανθασμένο
Χρόνος	Στον χρόνο	Μικρή απόκλιση	Μεγάλη	Δεν τηρήθηκε
Δημιουργικότητα	Πολύ πρωτότυπη	Αρκετή	Λίγη	Καμία

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όλοι οι μαθητές της κάθε ομάδας συμμετέχουν στη συμπλήρωση του.

Ο συντονιστής της κάθε ομάδας συμπληρώνει το Β. 

 ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ 

Γ΄ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ – Στίχοι 1286 - 1424

 

 

Ø  Διάνοια: Ο άνθρωπος προκειμένου να επιζήσει χρησιμοποιεί πολλές φορές αθέμιτα μέσα, που δεν ταιριάζουν στο χαρακτήρα του, όπως την εξαπάτηση του αντιπάλου, το δόλο, τεχνάσματα, το ψέμα.

 

Ø  Όψις: Σκηνοθετικές πληροφορίες έχουμε σε αρκετά σημεία της σκηνής.

 

Ø  Λέξις (= το ύφος και η γλώσσα, σχήματα λόγου): Τραγική ειρωνεία (όλη η σκηνή αποτελεί τραγική ειρωνεία, καθώς ο Θεοκλύμενος αγνοεί ό,τι γνωρίζουν οι υπόλοιποι ήρωες και οι θεατές), Στιχομυθία, Αντιθέσεις, Δίσημοι λόγοι (τα λόγια που έχουν δύο διαφορετικές σημασίες / ερμηνείες),  Υπερβατό σχήμα.

 

 

Ø  Σχόλια βιβλίου: 2, 3, 8, 9, 12, 14, 16, 17, 18, 19, 20, 27, 31.

 

Ø  Ας εμβαθύνουμε, σελ. 95:

 

·       Η εικόνα που έχουμε σχηματίσει για τον Θεοκλύμενο:

 

1.     Στα προηγούμενα επεισόδια: αλαζονικός, αυταρχικός, βίαιος, εγωιστής.

2.     Στο Γ΄ επεισόδιο: ευσεβής προς τους θεούς και τον γονέα του.

 

 

Ø  Ας εμβαθύνουμε, σελ. 97:

 

·       Στο Γ΄ επεισόδιο ο ποιητής δεν παρουσιάζει την καινή Ελένη αλλά αξιοποιεί και στοιχεία της παράδοσης. Ειδικότερα, εδώ παρουσιάζει την Ελένη ως αδίστακτη και πλανεύτρα, που σχεδιάζει να εξαπατήσει τον Θεοκλύμενο προκειμένου να επιτύχει τη φυγή της με τον Μενέλαο από την Αίγυπτο.

 

·       Το γεγονός ότι ο Ευριπίδης παρουσιάζει την Ελένη αδίστακτη δείχνει ότι ο ποιητής επιδιώκει να παρουσιάσει τους ήρωές του με τα πάθη και τις αδυναμίες τους, που παλεύουν να λυτρωθούν από τα βάσανά τους, μετερχόμενοι οποιοδήποτε μέσο, ακόμη και αθέμιτο.

 

Ø  Ας εμβαθύνουμε, σελ. 99:

 

·       Τα όπλα της Ελένης και του Μενέλαου:

 

1.     Η Ελένη χρησιμοποίησε ως όπλο το συναίσθημα για να εξαπατήσει τον Θεοκλύμενο.

2.     Ο Μενέλαος χρησιμοποίησε τη λογική και την πειθώ εκμεταλλευόμενος την ευσέβεια του Θεοκλύμενου προς τους θεούς και τους νεκρούς.

 

Ø  Ας εμβαθύνουμε, σελ. 101:

 

·       Στο Γ΄ επεισόδιο το παιχνίδι του Ευριπίδη ανάμεσα στην άγνοια και τη γνώση γίνεται φανερό με την τραγική ειρωνεία και τους δίσημους λόγους. Δίσημοι λόγοι υπάρχουν στους στίχους: 1321, 1362, 1401-1403.

 

·       Οι θεατές ακούγοντας όσα εκτυλίσσονται στο Γ΄  επεισόδιο αισθάνονται την υπεροχή των Ελλήνων (εξυπνάδα, πονηριά, ικανότητα στα τεχνάσματα) έναντι των βαρβάρων (ανοησία, αφέλεια, επιπολαιότητα, έλλειψη βάθους σκέψης).

 

·       Στοιχεία που χαρακτηρίζουν την Ελένη όχι ως τραγωδία αλλά ως τραγικωμωδία:

 

·       Η όλη παρουσία του Θεοκλύμενου είναι κωμική: η ευπιστία, η επιπολαιότητα, η βιασύνη, η αφέλεια, η απουσία κριτικής σκέψης καθιστούν έναν βασιλιά κωμικό και τραγικό πρόσωπο.

 

Ø  Ερωτήσεις Γ΄ επεισοδίου, σελίδας 102:

 

Ø  1^η ερώτηση, α. & β. :

 

·       Τα πρόσωπα καθώς διαλέγονται / συζητούν, ζητούν και δίνουν πληροφορίες , εκφράζουν τα συναισθήματά τους και τις απόψεις τους με τη μορφή σύντομων διαλόγων = Στιχομυθία.

 

·       Η στιχομυθία αυξάνει το ρυθμό και την ένταση του διαλόγου, κρατά αμείωτη την αγωνία και ζωηρό το ενδιαφέρον των θεατών.

 

2^η ερώτηση: Ταφικά έθιμα.

 

Από τα ταφικά έθιμα που αναφέρονται στο Γ΄ επεισόδιο, τα οποία αναβιώνουν στις μέρες μας είναι αυτά που γίνονται για τους ναυαγούς που έχουν χαθεί στη θάλασσα και τα σώματα αυτών δεν έχουν βρεθεί. Πετάμε στεφάνια στη θάλασσα και γίνεται ένα τρισάγιο προς μνήμη και τιμή τους.

                        ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ελένη – Ευριπίδης
Γ΄ Επεισόδιο

Όνομα: ……………………………………… Τάξη: …  Ημερομηνία: ………………

Α. Κατανόηση του αποσπάσματος

1. Ποιο σχέδιο προτείνει η Ελένη για να σωθούν;
   ………………………………………………………………………………….............................
   …………………………………………………………………………………..…………………………………………………………………………………..........................................................
   ………………………………………………………………….……………….............................
2. Γιατί χρειάζεται να πείσει τον Θεοκλύμενο;
   …………………………………………………………………………………..............................
   …………………………………………………………………………………..………………………………………………………………………………….........................................................
   ……………………………………………………………………………….................................
3. Τι ρόλο παίζει το ψέμα για τον “θάνατο” του Μενέλαου;
   ………………………………………………………………………………….............................
   …………………………………………………………………………………..………………………………………………………………………………….......………………………………………………………………………………....................................................................................... 

4. Πώς αντιδρά ο Μενέλαος στο σχέδιο;
   …………………………………………………………………………………...............................
   …………………………………………………………………………………...............................

 

Β. Χαρακτήρες

5. Συμπλήρωσε τον πίνακα:

Πρόσωπο	Τι δείχνει ο χαρακτήρας του
Ελένη
Μενέλαος
Θεοκλύμενος

 

 

 

Γ. Δραματικά στοιχεία

6. Κυκλώνω το σωστό:

α) Το επεισόδιο είναι:

τραγικό / ειρωνικό / κωμικό

β) Το σχέδιο βασίζεται κυρίως σε:

βία – πειθώ – εξαπάτηση – τύχη

---

Δ. Γλώσσα – εκφραστικά μέσα

7. Βρες στο κείμενο:
8. α) μία μεταφορά: …………………………………
   β) μία επανάληψη: …………………………………
   γ) μία ειρωνική φράση: ……………………………………………

---

Ε. Κριτική σκέψη

8. Πιστεύεις ότι το σχέδιο της Ελένης είναι σωστό ή ανήθικο;
   Αιτιολόγησε σε 4–5 σειρές.
   …………………………………………………………………………………...............................
   …………………………………………………………………………………...............................
   ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ΣΤ. Δημιουργική δραστηριότητα

9. Γράψε 5–6 ατάκες σαν να είσαι ο Θεοκλύμενος μόλις μαθαίνει ότι τον ξεγέλασαν.
   ………………………………………………………………………………….............................
   ………………………………………………………………………………….………………………………………………………………………………….........................................................
   ………………………………………………………………………………….............................