ΓΛΩΣΣΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ: ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ

 

Νεοελληνική Γλώσσα Β΄ Γυμνασίου

 

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1^Ο

 

                                    Ενότητα 1^η: Το υποκείμενο του ρήματος

                                   

                        Α. Μαθαίνω ότι:

α. Το υποκείμενο μπορεί να είναι ουσιαστικό, αντωνυμία ή οποιαδήποτε άλλη λέξη (επίθετο, μετοχή, άκλιτη λέξη) ή πρόταση με άρθρο ή χωρίς άρθρο.

Παραδείγματα:

1. Ο καθηγητής διδάσκει Αρχαία Ελληνικά.

2. Αυτός είναι ο δράστης.

3. Ο αλαζόνας περιφρονεί όλους τους ανθρώπους.

4. Ο διαβασμένος φαίνεται στην τάξη κάθε μέρα.

5. Το εντάξει δηλώνει ότι θα κάνει αυτό που του υπέδειξα.

6. Το ότι έφυγε νωρίς φανερώνει την ανησυχία του για το παιδί.

7. Όποιος θέλει ας με ακολουθήσει.

 

β. Το υποκείμενο παραλείπεται συχνά όταν είναι α΄ ή β΄ πρόσωπο.

            Παραδείγματα:

1. Θα έρθω στην εκδήλωση.
2. Δεν πήρες το μήνυμά μου;

 

γ. Το υποκείμενο παραλείπεται στο γ΄ πρόσωπο, όταν εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα ή όταν είναι μια γενική έννοια ή όταν μπορεί να εννοηθεί μόνο ένα υποκείμενο ή τέλος όταν το ρήμα δείχνει κάποιο φυσικό φαινόμενο.

            Παραδείγματα:

1. Αποφάσισε να συνεχίσει την προσπάθειά του.
2. Θα βρέξει.

 

δ. Τα απρόσωπα ρήματα (αξίζει, λέγεται, ονομάζεται, καλείται κ.α.) και οι απρόσωπες εκφράσεις (είναι δυνατό, είναι εύκολο, είναι καλό κ.α.) έχουν ως υποκείμενο μια ολόκληρη πρόταση (με το ότι ή με το να).

Παραδείγματα:

1. Ακούγεται πως θα γίνει υποτίμηση του νομίσματος.

2. Φαίνεται ότι θα χιονίσει.

Αξίζει να το δεις.

Δεν γίνεται να σε βοηθά πάντα η τύχη.

 

ε. Το ρήμα συμφωνεί με το υποκείμενό του σε πρόσωπο και αριθμό.
Όταν υπάρχουν περισσότερα από ένα υποκείμενα, το ρήμα μπαίνει σε πληθυντικό αριθμό και στο επικρατέστερο πρόσωπο (το α΄ πρόσωπο είναι επικρατέστερο του β΄ και το β΄ επικρατέστερο του γ΄ προσώπου).

            Παραδείγματα:

1. Αποδεχτήκαμε το νέο γεγονός, αν και θλιβερό.
2. Δεν θέλετε να δειπνήσουμε μαζί;
3. Αποφάσισαν να γράψουν μαζί ένα τραγούδι.

           

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ : ΟΙ ΠΙΤΣΙΡΙΚΟΙ

 

Θεματική ενότητα: Εθνική ζωή

 

Κείμενο: Οι πιτσιρίκοι – Δημήτρης Ψαθάς

 

Ø  Χαρακτηριστικά του αποσπάσματος

Το δύσκολο χειμώνα του ΄42 στην Αθήνα ο λαός συνεχίζει την

αντίστασή του κατά των Γερμανών και Ιταλών κατακτητών. Εκτός

από τους μεγάλους, τα μικρά παιδιά αγωνίζονταν και αυτά στον απελευθερωτικό αγώνα με το να προκαλούν φθορές στα πολεμικά όπλα των κατακτητών.

 

Ø  Ενότητες

1^η ενότητα: Γενάρης του ΄42……….το αστείο η ζωή του.

2^η ενότητα: Βραδάκι………….τρέμει όλος ο κόσμος.

3^η ενότητα: Παίρνει τα μέτρα του…………έγιναν άφαντοι.

 

Άσκηση: Να δώσετε πλαγιότιτλους στις παραπάνω θεματικές ενότητες.

 

Ø    Βασικά θέματα

J  Η αγριότητα, η σκληρότητα των Γερμανών κατακτητών αλλά και η αφέλειά τους.

J  Το θάρρος και η ευρηματικότητα των μικρών αγωνιστών της ελευθερίας.

 

Ø    Ανάλυση

Στην πρώτη ενότητα αναφέρεται ο χρόνος και ο τόπος. Χειμώνας του ΄42 στην περίοδο Κατοχής στην Αθήνα.

Στη δεύτερη ενότητα τα παιδιά συμμετέχουν στον αγώνα της Αντίστασης κατά των Γερμανών κατακτητών ως σαλταδόροι. Δηλαδή πηδούσαν στα γερμανικά φορτηγά και άρπαζαν τρόφιμα ή έκαναν σαμποτάζ.

Στην τρίτη ενότητα μια παρέα παιδιών κοντά στο Ζάππειο καταφέρνει να κάνει σαμποτάζ σε ένα γερμανικό φορτηγό.

Οι Γερμανοί ταυτίζονται με τον κύκλωπα Πολύφημο, ο οποίος έχει μεγάλη σωματική δύναμη αλλά μειονεκτεί στο νου.

Ο πιτσιρίκος ταυτίζεται με τον Οδυσσέα που ξεχωρίζει για τη δύναμη του μυαλού του και την ευρηματικότητα. Έτσι, καταφέρνει να νικήσει τον Κύκλωπα.

 

 

Ø    Γλώσσα – Ύφος

Η γλώσσα είναι η απλή δημοτική, με λεξιλόγιο της καθημερινής ομιλίας και λέξεις γερμανικές όπως τις χρησιμοποιούσαν τα παιδιά(μάπας, καρπαζά, νιξ, χιτλερία κ.α.).

Το ύφος είναι ρεαλιστικό, γοργό, αφού ο διάλογος κυριαρχεί, χιουμοριστικό.

 

Άσκηση: Να βρείτε λέξεις ή φράσεις της καθημερινής ομιλίας και άλλες γερνανικές.

 

Ø    Τεχνικές αφήγησης

J  Διήγηση, δηλαδή αφήγηση σε γ΄ πρόσωπο από έναν παντογνώστη αφηγητή. Δεν συμμετέχει στα γεγονότα αλλά γνωρίζει τις σκέψεις και τα συναισθήματα των ηρώων.

J  Διάλογος, που δίνει ζωντάνια και θεατρικότητα στο κείμενο.

J  Σχόλια του αφηγητή, όταν ειρωνεύεται την αλαζονεία των κατακτητών.

 

Ø    Σχήματα λόγου

J  Μεταφορές

J  Παρομοιώσεις

 

Άσκηση: Να βρείτε στο κείμενο τα παραπάνω σχήματα λόγου.

 

Ø    Χαρακτηρισμοί

Πιτσιρίκος: Τολμηρός, θαρραλέος και γενναίος, που παρά τη μικρή του ηλικία δε φοβάται και συμμετέχει στο σαμποτάζ κατά των κατακτητών. Είναι αντιδραστικός και πατριώτης. Δεν μπορεί να δεχτεί την ανελευθερία και αγωνίζεται μαζί με τα άλλα παιδιά να βοηθήσουν τους μεγάλους για την απελευθέρωση της πατρίδας τους.

 

Γερμανοί: Παρουσιάζονται υπερόπτες, δυνατοί, ακαταμάχητοι. Οργανωτικοί, επίσης. Συμπεριφέρονται με σκληρότητα. Γίνονται βίαιοι, επιθετικοί, απάνθρωποι. Ωστόσο, και αφελείς, αφού τα μικρά παιδιά καταφέρνουν τους ξεγελάσουν.

 

Ø    Ερωτήσεις

Να απαντηθούν οι ερωτήσεις 1, 3 και 4 του βιβλίου.

 

 

 

 

 

 

 

 

ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ: ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ, ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ

 

1. Ο Ιουστινιανός και το έργο του

 

 

 

α. Η πολιτική του Ιουστινιανού

 

Ø  Ένας από τους σημαντικότερους ηγέτες της πρώιμης βυζαντινής ιστορίας υπήρξε ο Ιουστινιανός Α΄ (527-565). Το πολιτικό του πρόγραμμα ήταν: Ένα κράτος, μία εκκλησία, μία νομοθεσία.    

 

β. Εσωτερική πολιτική

1.     Με βάση το πολιτικό του πρόγραμμα  Ένα κράτος, μία εκκλησία, μία νομοθεσία,  ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός κατέστειλε σε συνεργασία με την ικανότατη σύζυγο του Θεοδώρα, την εξέγερση των δήμων του Ιπποδρόμου Πράσινων και Βένετων - αθλητικά σωματεία με πολιτική ισχύ/ δύναμη- και του λαού της Κωνσταντινούπολης. Η εξέγερση ονομάστηκε Στάση του Νίκα (532). Έπειτα, ενίσχυσε την αυτοκρατορική εξουσία και περιόρισε σημαντικά τη δύναμη των δήμων. 

2.     Παράλληλα ο αυτοκράτορας προσπάθησε με αυστηρούς νόμους να περιορίσει τη δύναμη των μεγάλων γαιοκτημόνων των επαρχιών και να προστατεύσει τους ελεύθερους αγρότες, που ήταν πολύ χρήσιμοι στην κεντρική εξουσία γιατί πλήρωναν φόρους. 

3.     Στο θρησκευτικό τομέα προσπάθησε να επιβάλει την Ορθοδοξία σε όλη την έκταση της αυτοκρατορίας και γι' αυτό καταδίωξε τους οπαδούς των αιρέσεων και της αρχαίας θρησκείας και ανέστειλε τη λειτουργία της Νεοπλατωνικής Ακαδημίας στην Αθήνα (529). Παράλληλα φρόντισε με κάθε μέσο να διαδώσει το Χριστιανισμό σε λαούς του Καυκάσου και της Ανατολικής Αφρικής.    

4.     Το διαρκέστερο έργο του αυτοκράτορα υπήρξε η κωδικοποίηση του Ρωμαϊκού Δικαίου. Επειδή το πλήθος και οι αντιφάσεις των νόμων δυσκόλευαν την ομαλή απονομή της δικαιοσύνης, συνέστησε επιτροπή ειδικών για την αναθεώρηση του ισχύοντος Δικαίου.

Ø  Μέσα σε μια πενταετία (529-534) εκδόθηκαν ο Ιουστινιάνειος Κώδικας με τους πριν από τον Ιουστινιανό αυτοκρατορικούς νόμους,

Ø  ο Πανδέκτης που περιλάμβανε γνώμες ρωμαίων νομικών και

Ø  οι Εισηγήσεις, εγχειρίδιο για τους αρχάριους σπουδαστές της Νομικής.

Ø  Οι Νεαρές (=νέοι νόμοι) εκδόθηκαν μετά το 534 και γράφηκαν οι περισσότερες στα ελληνικά, γιατί οι υπήκοοι του ανατολικού τμήματος κυρίως δεν κατανοούσαν τη λατινική.

Ø   Το Ιουστινιάνειο Δίκαιο αποτέλεσε τη βάση του Δικαίου της Νεότερης Ευρώπης.

 

γ. Εξωτερική πολιτική

 

Ø  Η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού απέβλεπε στην αποκατάσταση της Ρωμαϊκής Οικουμένης, δηλαδή την ανόρθωση της ρωμαϊκής εξουσίας στη Δύση:

1.     Το Βανδαλικό Βασίλειο στη Β. Αφρική καταλύθηκε εύκολα και γρήγορα (533-534),

2.     οι αγώνες για την κατάκτηση του Οστρογοτθικού Βασιλείου στην Ιταλία υπήρξαν μακροί και σκληροί (535-555).

3.      Από το Βησιγοτθικό Βασίλειο στην Ισπανία ανακτήθηκαν μόνο οι παράκτιες περιοχές στα ΝΑ. 

4.     Πολύ επικίνδυνη έγινε η κατάσταση στην Ανατολή, όταν ο πέρσης βασιλιάς Χοσρόης Α΄ κατέλαβε εκτεταμένες περιοχές. Ωστόσο με τη συνθήκη του 562 η ισορροπία μεταξύ Βυζαντίου και Περσίας αποκαταστάθηκε.

5.     Στη γραμμή του Δούναβη και τη Χερσόνησο του Αίμου ο Ιουστινιανός έκτισε πολλά φρούρια και δαπάνησε τεράστια ποσά για την εξαγορά της ειρήνης, αλλά δεν μπόρεσε να αναχαιτίσει τις καταστροφικές εισβολές των Σλάβων και άλλων λαών στις ευρωπαϊκές επαρχίες.

Ø  Συνολικά η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού Α΄ ήταν σύμφωνη με τη ρωμαϊκή παράδοση και πολύ φιλόδοξη, αλλά ξεπερνούσε τις δυνατότητες του κράτους.

Ø  Οι πόλεμοι του στη Δύση και την Ανατολή απογύμνωσαν τις ευρωπαϊκές επαρχίες από στρατεύματα και άδειασαν τα κρατικά ταμεία.

Ø   Η κατάσταση αυτή εξασθένισε τη διεθνή θέση του Βυζαντίου και είχε ολέθριες επιπτώσεις στην εδαφική ακεραιότητα του κράτους επί των διαδόχων του. 

 

δ. Κτίσματα και Αγία Σοφία

 

v Ιδιαίτερα φιλόδοξο υπήρξε το οικοδομικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού.

Ø  Κατασκευάστηκε μεγάλος αριθμός έργων για:

Ø  την άμυνα (φρούρια και τείχη),

Ø  τη θρησκεία (ναοί),

Ø  την υποδομή και

Ø  την κοινή ωφέλεια (δρόμοι, γέφυρες, υδραγωγεία, αποθήκες σιτηρών).

Ø   Λίγα από αυτά άντεξαν στο πέρασμα του χρόνου, όπως οι οχυρώσεις της συριακής Σεργιούπολης (σημερινή Resafa) και η Αγια Σοφία στην Κωνσταντινούπολη.

v Η Αγία Σοφία είναι το λαμπρότερο κτίσμα της βυζαντινής τέχνης. Εκπροσωπεί το νέο ρυθμό βασιλική μετά τρούλου, που προήλθε από το συνδυασμό του κατά μήκος άξονα των βασιλικών (μακρόστενων ρωμαϊκών κτιρίων) με τον καθ' ύψος άξονα των περίκεντρων (κυκλικών ή πολυγωνικών) κτιρίων.

Ø  Ο συνδυασμός αυτός εφαρμόστηκε πρώτη φορά στο ναό της Αγίας Ειρήνης και εξέφραζε την αγάπη του Ιουστινιανού Α΄ για τις μνημειώδεις κατασκευές.

Ø  Οι αρχιτέκτονες Ανθέμιος από τις Τράλλεις και Ισίδωρος από τη Μίλητο της Μ. Ασίας, που επεξεργάστηκαν τα σχέδια και διεύθυναν τις εργασίες κατασκευής τη (532-537), έδωσαν έμφαση στο κέντρο, δηλαδή στον καθ' ύψος άξονα του ναού.

Ø  Το κτίριο είναι σχεδόν τετράγωνο (76 Χ 71 μ.).

Ø  Τέσσερις ογκώδεις πεσσοί (τετράγωνοι κίονες) σχηματίζουν το κεντρικό τετράγωνο.

Ø   Οι πεσσοί συνδέονται με τόξα που σχηματίζουν ημισφαιρικά τρίγωνα και δημιουργούν ένα στεφάνι, πάνω στο οποίο στηρίζεται ο τεράστιος τρούλος.

Ø  Ο τρούλος μοιάζει να κρέμεται από τον ουρανό (Προκόπιος). Το φως εισδύει άπλετο από τα παράθυρά του και πλημμυρίζει το εσωτερικό του ναού.

Ø   Ο ιστορικός Προκόπιος εξαίρει το κάλλος (=την ομορφιά) και το μέγεθος της Αγίας Σοφίας.

Ø  Από τους τριάντα δύο ναούς που ο Ιουστινιανός έχτισε στην Κωνσταντινούπολη η Αγία Σοφία ήταν η μόνη που άντεξε στο χρόνο, υμνήθηκε και έγινε σύμβολο και πηγή έμπνευσης για το μεσαιωνικό και το νεότερο Ελληνισμό.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Σελίδες 19-21

 

2. Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του (610-717): Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης

 

 

α. Το Βυζάντιο σε κρίση

 

Ø  Στο δεύτερο μισό του 6ου και τις αρχές του 7ου αι. το Βυζάντιο συγκλονίστηκε από μια πολύπλευρη κρίση:

1.     Λοιμοί,

2.     κακές σοδειές,

3.     σεισμοί και

4.     εισβολές στα εδάφη της αυτοκρατορίας

οδήγησαν:

1.     στην εγκατάλειψη ή την παρακμή των πόλεων,

2.      στη μείωση του πληθυσμού,

3.      την υποχώρηση του εμπορίου και

4.     της νομισματικής κυκλοφορίας.

5.     Η επέκταση της κρίσης στη δημόσια οικονομία οδήγησε στην παραμέληση του στρατού.

 

Ø  Οι Σλάβοι άρχισαν να κατακλύζουν τις ευρωπαϊκές επαρχίες και οι Πέρσες έφτασαν στις ακτές του Βοσπόρου.

Ø  Στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Ηρακλείου η κατάσταση της αυτοκρατορίας ήταν εξαιρετικά κρίσιμη.

Ø  Μόνο η κινητοποίηση όλων των δυνάμεων του κράτους και μια ριζική μεταρρύθμιση θα μπορούσαν να αποτρέψουν τη διαγραφόμενη καταστροφή.

Ø   Το έργο αυτό ανέλαβε και έφερε σε πέρας ο Ηράκλειος και η δυναστεία του.

 

β. Η αντεπίθεση του Ηρακλείου

 

Ø  Ο Ηράκλειος ήταν ο τύπος του στρατηγού-αυτοκράτορα που ηγήθηκε προσωπικά του βυζαντινού στρατού.

Ø  Αφού αναδιοργάνωσε το στράτευμα με την οικονομική συμπαράσταση της εκκλησίας, επιχείρησε συνεχείς εκστρατείες κατά των Περσών (622-628).

Ø   Στη μάχη της Νινευί, κοντά στα Γαυγάμηλα, συνέτριψε τους Πέρσες και ανέκτησε όλες τις βυζαντινές επαρχίες στην Εγγύς Ανατολή (627).

Ø  Ταπεινωτική ήττα υπέστησαν και οι Άβαροι και οι Σλάβοι, όταν σε συνεννόηση με τους Πέρσες, πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη (626).

Ø  Επειδή οι Πέρσες είχαν αρπάξει τον Τίμιο Σταυρό, το ιερότερο κειμήλιο του Χριστιανισμού, οι εκστρατείες του Ηρακλείου προσέλαβαν έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα.

Ø  Ο αυτοκράτορας εξύψωσε το φρόνημα των στρατιωτών του με φλογερές ομιλίες κατά των εχθρών του Χριστιανισμού και της Ρωμανίας. Έτσι, οι στρατιώτες του που αγωνίστηκαν με αυταπάρνηση και σημείωσαν μεγάλες επιτυχίες, οι οποίες, όμως, ήταν πρόσκαιρες.

 

γ. Θέματα και εξελληνισμός του κράτους

 

Ø  Τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Ηρακλείου εντείνονται οι αραβικές κατακτήσεις. Για την άμυνα εναντίον των Αράβων οι διάδοχοί του  εγκαθίδρυσαν στη Μ. Ασία, στη διάρκεια του 7ου αι., ένα νέο διοικητικό σύστημα που στηριζόταν στα θέματα, διοικητικές περιφέρειες με δικό τους στρατό.

Ø  Στο θεματικό στρατό υπηρετούσαν ελεύθεροι αγρότες, στους οποίους το κράτος παραχωρούσε στρατιωτικά κτήματα ή στρατιωτόπια.

Ø   Με τα έσοδά τους οι στρατιώτες συντηρούσαν τις οικογένειές τους, αγόραζαν τον οπλισμό τους και κάλυπταν τα έξοδα των εκστρατειών.

Ø  Ο θεματικός στρατός αντικατέστησε τους παλαιούς μισθοφορικούς στρατούς και αποτέλεσε ένα είδος εθνικού στρατού, εξαιρετικά αποτελεσματικού για την άμυνα της αυτοκρατορίας.

Ø  Η στρατιωτική και πολιτική διοίκηση των επαρχιών, η οποία στο παλαιό διοικητικό σύστημα της αυτοκρατορίας ασκούνταν από διαφορετικά πρόσωπα, ενώθηκαν τώρα στο πρόσωπο του στρατηγού.

Ø  Ο στρατηγός ασκούσε την ανώτατη εξουσία μέσα στα όρια του θέματος.

Ø  Προς τα τέλη του 7ου αι. το σύστημα των θεμάτων σταθεροποιήθηκε και άρχισε να εξαπλώνεται και στις ευρωπαϊκές επαρχίες του κράτους.

 

v Μια άλλη σημαντική αλλαγή της εποχής αυτής είναι η ολοκλήρωση του εξελληνισμού της κρατικής διοίκησης.

v Επίσημη γλώσσα στην πολιτική και στρατιωτική διοίκηση έγινε η ελληνική, ενώ οι ρωμαϊκοί τίτλοι αντικαταστάθηκαν από ελληνικούς.

v Πρώτος ο Ηράκλειος υιοθέτησε τον τίτλο βασιλεύς με τη χριστιανική προσθήκη «πιστός έν Χριστώ».

v Η εξέλιξη αυτή συμβολίζει το οριστικό τέλος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την αρχή της μεσαιωνικής ελληνικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.