ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΔΟΜΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ
Α. Η ΔΟΜΗ / ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ
1. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ
Πρόκειται για την κεντρική ιδέα, το θέμα της παραγράφου. Βρίσκεται συνήθως στην αρχή, άλλοτε στη μέση και σπανιότερα στο τέλος της παραγράφου. Προσδιορίζει τον τρόπο / τη μέθοδο ανάπτυξης της παραγράφου.
2. ΣΧΟΛΙΑ Ή ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ
Οι επιμέρους ιδέες και τα στοιχεία που αποδεικνύουν, εξηγούν ή σχολιάζουν τη θεματική περίοδο.
3.ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ
Είναι το συμπέρασμα, μια γενική κρίση που ολοκληρώνει το νόημα της παραγράφου. Βρίσκεται στο τέλος της παραγράφου και πολλές φορές παραλείπεται.
Παράδειγμα
Θεματική περίοδος
Στο εύλογο ερώτημα «κι εμείς οι Έλληνες τι πρέπει να κάνουμε;» η απάντηση είναι απλή, αλλά εξαιρετικά δύσκολο να υλοποιηθεί: θα πρέπει να γίνουμε ανταγωνιστικοί σε όλα τα επίπεδα.
Σχόλια ή λεπτομέρειες
Αυτό σημαίνει:
α. Να παράγουμε προϊόντα που ζητά η διεθνής αλλά και η ελληνική αγορά.
β. Να παράγουμε σε κόστος που επιτρέπει τιμές ανάλογες προς τις διεθνείς και, ει δυνατόν, χαμηλότερες.
γ. Να έχουν ποιότητα και ποικιλίες που προτιμά η διεθνής κατανάλωση.
δ. Να συναλλασσόμαστε με προοπτική χρόνου.
Κατακλείδα
Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να συνεχίσουμε να αυξήσουμε τις εξαγωγές μας και θα μπορούν τα ελληνικά προϊόντα να αντιμετωπίσουν επιτυχώς τα ξένα και μέσα στην ελληνική αγορά.
(Από τον ημερήσιο Τύπο)
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Θεματική ενότητα: Λαογραφικά
Κείμενο: Το πιο γλυκό ψωμί - Λαϊκό παραμύθι
Ø Χαρακτηριστικά του παραμυθιού:
J Ψυχαγωγούσε το κοινό.
J Διεύρυνε τη φαντασία και τις γνώσεις των ανθρώπων.
J Καλλιεργούσε την αφήγηση, που ήταν προφορική και έγινε ο πρόδρομος της λογοτεχνίας.
J Διαπνέεται από ανθρωπιστική διάθεση.
J Τα παραμύθια κάθε χώρας είναι συνήθως παραλλαγές ενός παγκόσμιου προτύπου, αλλά διατηρούν το εθνικό τους χρώμα.
J Βασικοί αφηγηματικοί τρόποι των παραμυθιών είναι η διήγηση, η περιγραφή και ο διάλογος.
J Σκιαγραφούν λαϊκούς τύπους και καταγράφουν λαϊκές αντιλήψεις, παραδόσεις και προλήψεις του λαού που έχουν χαθεί ή επιβιώνουν μέχρι σήμερα.
Ø Το πιο γλυκό ψωμί είναι κεφαλλονίτικη παραλλαγή που αφηγείται την περιπέτεια ενός βασιλιά χωρίς την παρουσία υπερφυσικών στοιχείων, όπως συμβαίνει σε άλλα παραμύθια. Έχει διδακτικό, αλληγορικό περιεχόμενο και στοχεύει στη διδαχή και στον παραδειγματισμό των ανθρώπων.
Ø Ενότητες
1η ενότητα: Κάποτε ήταν………….που λέει ο λόγος.
2η ενότητα: Όπου κάποια μέρα……Έτσι λοιπόν κι έγινε.
3η ενότητα: Θα σε κρεμάσω……….να τρώγαμε κι εμείς έτσι.
Ø Θεματικά κέντρα
J Η δυστυχία της απραξίας, της αδράνειας. Στο παραμύθι η δυστυχία εκφράζεται αλληγορικά ως ανορεξία.
J Η σοφία, η απλότητα και η εσωτερική ηρεμία του βιοπαλαιστή, που ζει λιτά και είναι ικανοποιημένος από τη δουλεία και τη ζωή του.
J Το ψωμί αποτελεί προϊόν κα αμοιβή του ανθρώπινου μόχθου.
Ø Ανάλυση
Στην τρίτη ενότητα:
Το παραμύθι προκαλεί έντονη συγκίνηση, όταν ο βασιλιάς δοκιμάζει κάθε τρόπο για να θεραπευτεί. Παρά το βασιλικό του αξίωμα εργάζεται στο χωράφι σκληρά με το σοφό βιοπαλαιστή.
Έχει διδακτικό περιεχόμενο, αφού διδασκόμαστε ότι τα χρήματα και πολυτελής τρόπος ζωής δεν φέρνουν την ευτυχία.
Η δυστυχία, η ασθένεια εκφράζεται συμβολικά ως ανορεξία. Η ευτυχία στο παραμύθι ταυτίζεται με την εργασία, τη δράση. Και όποιος εργάζεται σκληρά, ανταμείβεται για τους κόπους του και αισθάνεται ικανοποιημένος και ευτυχισμένος.
Το παραμύθι μας διασκεδάζει και μας ψυχαγωγεί γιατί προκαλεί το γέλιο (που μακάρι να τρώγαμε και ΄μεις) αλλά καλλιεργεί και την ψυχή μας με το διδακτικό μήνυμα που μας αφήνει.
Ø Γλώσσα – Ύφος
Είναι απλή, φυσική δημοτική, με αρκετά λαϊκά στοιχεία. Και το ύφος είναι λιτό, ζωντανό, παραστατικό, αφού ή διήγηση διακόπτεται από το διάλογο που προσδίδει αμεσότητα και ζωντάνια στο κείμενο.
Ø Σχήματα λόγου
J Μεταφορές
J Παρομοιώσεις
J Επαναλήψεις
J Εικόνες
Άσκηση: Να βρείτε στο κείμενο τα παραπάνω σχήματα λόγου.
ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
v Δραματική ποίηση ή δράμα:
Είναι η ποίηση που συνθέτει το επικό και το λυρικό στοιχείο και προορίζεται για παράσταση (δράμα<δράω=πράττω).
v Γένεση του δράματος:
Το δράμα προήλθε από τις θρησκευτικές τελετές που γίνονταν προς τιμή του θεού Διόνυσου, ο οποίος ήταν ο θεός της γονιμότητας, της βλάστησης και του γλεντιού. Τα χαρακτηριστικά της λατρείας του Διονύσου ήταν:
ü Η έκσταση. Οι πιστοί πίστευαν ότι επικοινωνούσαν με το θεό.
ü Η θεοληψία. Οι πιστοί πίστευαν ότι διακατέχονταν από το πνεύμα του θεού.
ü Ο έξαλλος ενθουσιασμός.
ü Το μιμητικό στοιχείο.
ü Η μεταμφίεση των πιστών σε Σατύρους (συνοδοί του θεού, ντυμένοι ως τράγοι).
v Διθύραμβος:
Θρησκευτικό και λατρευτικό άσμα προς τιμή του Διόνυσου. Ο εξάρχων, ο πρώτος από τους 50 χορευτές αφηγούνταν πράγματα από τη ζωή του Διόνυσου. Στην αρχή ο διθύραμβος ήταν αυτοσχέδιος και άτεχνος. Από αυτόν προέρχονται τα τρία είδη της δραματικής ποίησης: ΤΡΑΓΩΔΙΑ, ΚΩΜΩΔΙΑ, ΣΑΤΥΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ.
v Προέλευση της τραγωδίας:
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ο Αρίων από τη Λέσβο, έδωσε έντεχνη, λυρική μορφή και αφηγηματικό περιεχόμενο στο διθύραμβο και παρουσίασε τους χορευτές μεταμφιεσμένους σε Σατύρους.
Το μεγάλο βήμα για τη μετάβαση από το διθύραμβο στην τραγωδία έγινε από τον Αθηναίο Θέσπη, ο οποίος, στα μέσα του 6ου αιώνα, εισήγαγε στη σκηνή ένα άλλο πρόσωπο, έναν υποκριτή (υποκρίνομαι=αποκρίνομαι) που έκανε διάλογο με το Χορό. Έτσι συνδύαζε το επικό στοιχείο(λόγος) με το λυρικό(μουσική). Συνέπεια αυτού ήταν η γέννηση της τραγωδίας στην Αττική.
v Τα θέματα των τραγωδιών:
Η τραγωδία διατήρησε πολλά διονυσιακά στοιχεία(Χορός, μεταμφίεση, ενδυμασία ηθοποιών), τα θέματά της όμως δεν είχαν σχέση με το Διόνυσο όπως συνέβαινε με το διθύραμβο αλλά ήταν παρμένα από τον Αργοναυτικό, το Θηβαϊκό και τον Τρωικό κύκλο και από ιστορικά γεγονότα.
v Ορισμός της τραγωδίας:
Η τραγωδία είναι θεατρική παράσταση ενός μύθου, σε ποιητικό λόγο. Ο ρόλος της είναι παιδευτικός: η αναπαράσταση ανθρώπινων καταστάσεων και αντιδράσεων διευρύνει τις γνώσεις του θεατή για την ανθρώπινη φύση. Ο θεατής συμμετέχει συναισθηματικά και με την αποκατάσταση της ηθικής τάξης λυτρώνεται, ΄΄καθαίρεται΄΄, γίνεται πνευματικά και ηθικά καλύτερος. Μέσα από το φόβο και τον οίκτο για τον πάσχοντα ήρωα διαπιστώνει ότι ο αγώνας και ο ηρωισμός συνδέονται με την ανθρώπινη ζωή.
Ο μύθος έχει περιπέτεια(=μεταστροφή της τύχης των ηρώων, συνήθως από την ευτυχία στη δυστυχία) και αναγνώριση(μετάβαση του ήρωα από την άγνοια στη γνώση). Η δραματικότητα επιτείνεται με την τραγική ειρωνεία(=ο θεατής γνωρίζει την πραγματικότητα, την οποία αγνοούν τα πρόσωπα της τραγωδίας).
v Η δομή - Τα μέρη της τραγωδίας:
v 1. Τα κατά ποσόν μέρη. Αφορούν την έκταση του έργου και χωρίζονται στα διαλογικά-επικά και στα λυρικά-χορικά:
Ι. Διαλογικά- επικά:
Ø Πρόλογος = ο πρώτος λόγος του υποκριτή, προηγείται της εισόδου του Χορού και με αυτόν οι θεατές εισάγονται στην υπόθεση της τραγωδίας.
Ø Επεισόδια = αντιστοιχούν στις σημερινές πράξεις και αναφέρονται στη δράση των ηρώων.
Ø Έξοδος = Επισφραγίζει τη λύση της τραγωδίας.
II. Λυρικά – χορικά:
Ø Πάροδος = το άσμα που έψαλλε ο Χορός μπαίνοντας στην ορχήστρα.
Ø Στάσιμα = άσματα που έψαλλε ο Χορός όταν είχε λάβει θέση στην ορχήστρα (στάσιν).
Ø Μονωδίες ή διωδίες = άσματα που έψαλλαν ένας ή δύο υποκριτές.
Ø Κομμοί = θρηνητικά άσματα (κομμός<κόπτομαι = οδύρομαι).
v 2. Τα κατά ποιόν μέρη. Αφορούν την ανάλυση, την ποιότητα του έργου. Είναι:
Ø Ο Μύθος = η υπόθεση της τραγωδίας, το σενάριο.
Ø Το Ήθος = ο χαρακτήρας και η συμπεριφορά των προσώπων.
Ø Η Λέξις = η γλώσσα της τραγωδίας, τα εκφραστικά μέσα, το ύφος.
Ø Η Δάνοια = οι ιδέες, οι σκέψεις, τα επιχειρήματα των προσώπων που έχουν συνήθως διαχρονικά αξία.
Ø Το Μέλος = η μουσική και η οργανική συνοδεία.
Ø Η Όψις = η σκηνογραφία και η σκευή, δηλαδή η ενδυμασία, τα προσωπεία, οι κόθορνοι(ψηλοτάκουνα παπούτσια).
v Οι μεγάλοι τραγικοί: Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης.
v Ο Ευριπίδης (485 – 406 π.Χ.):
Γεννήθηκε στη Σαλαμίνα. Επιδόθηκε στον αθλητισμό, τη μουσική, τη ζωγραφική και τη φιλοσοφία. Διατύπωνε συχνά επικρίσεις και είχε ανεξάρτητο πνεύμα. Ήταν τύπος αντικοινωνικός, εσωστρεφής, δυσπρόσιτος. Είχε στενές σχέσεις με τους σοφιστές, όπως τον Πρωταγόρα, τον Αναξαγόρα, το Σωκράτη. Συμμετείχε στους δραματικούς αγώνες για 50 περίπου χρόνια και ανακηρύχτηκε πρώτος μόνο 4 φορές. Έγινε στόχος ανεκδοτολογίας από τους κωμικούς ποιητές, κυρίως από τον Αριστοφάνη. Στον Ευριπίδη αποδίδονται 92 έργα. Σήμερα σώζονται 18 τραγωδίες και ένα σατυρικό δράμα. Οι τραγωδίες του: Μήδεια, Άλκηστις, Ανδρομάχη, Ηλέκτρα, Εκάβη, Ικέτιδες, Τρωάδες, Ηρακλείδαι, Ιφιγένεια εν Ταύροις, Ιφιγένεια εν Αυλίδι, Βάκχαι, Ορέστης, Ηρακλής, Ίων, Ιππόλυτος, Φοίνισσαι, Ρήσος, Κύκλωψ, Ελένη.
v Χαρακτηριστικά της ποιητικής τέχνης του Ευριπίδη:
Στα έργα του απεικονίζει με μεγάλη δύναμη τους χαρακτήρες, διαμαρτύρεται για τα κοινωνικά και πολιτικά ΄΄κακώς κείμενα΄΄, καταδικάζει, ασκεί κριτική ακόμη και στους θεούς. Θεωρούσε επίσης ότι ο άνθρωπος δεν ορίζει το πεπρωμένο του. Ήταν ακόμη βαθύς ερευνητής της ανθρώπινης ψυχολογίας. Ενίσχυσε την αφήγηση στον πρόλογο και τον επίλογο. Εισήγαγε τον ΄΄από μηχανής θεό΄΄, προχώρησε σε αλλαγές στη μουσική, παρουσίαζε τους ήρωες με ρεαλιστικό τρόπο και με τα ανθρώπινα μέτρα.
v Τα μέρη του θεάτρου:
Ø Το θέατρον(<θεώμαι=βλέπω) ή κοίλον = όπου κάθονταν οι θεατές απέναντι από τη σκηνή.
Ø Η ορχήστρα(<ορχούμαι=χορεύω) = κυκλικό ή ημικυκλικό μέρος για το Χορό με τη θυμέλη(=βωμός).
Ø Η σκηνή = ορθογώνια κατασκευή προς την ελεύθερη πλευρά της ορχήστρας με χώρο στο πίσω μέρος για τη σκηνογραφία και την αλλαγή ενδυμασίας των υποκριτών. Δεξιά και αριστερά της σκηνής υπήρχαν δύο διάδρομοι, οι πάροδοι.
v Θεατρικά μηχανήματα:
Το εκκύκλημα, το αιώρημα ή γερανός, το βροντείον, οι περίακτοι κ.α.
ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Σελίδα 6
Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου
Ø Βυζάντιο = το χριστιανικό κράτος της ελληνορωμαϊκής Ανατολής που αναδύθηκε μέσα από τους κόλπους του Ρωμαϊκού Κράτους.
Ø Οι όροι Βυζάντιο και Βυζαντινοί είναι μεταγενέστεροι.
Ø Οι κάτοικοι της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας αυτοπροσδιορίζονταν με ονομασίες που δηλώνουν τη ρωμαϊκή προέλευση του κράτους (Ρωμαίοι / Ρωμηοί, Ρωμανία, Πολιτεία / Κράτος Ρωμαίων).
Ø Οι σημαντικότεροι σταθμοί στην πορεία της μεταμόρφωσης του Ρωμαϊκού σε Βυζαντινό Κράτος είναι:
· η εξίσωση των δικαιωμάτων των Χριστιανών με τα δικαιώματα των άλλων θρησκευτικών ομάδων,
· η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης επί Κωνσταντίνου Α΄,
· η ανάδειξη του Χριστιανισμού σε κρατική θρησκεία
· και η διαίρεση της αυτοκρατορίας επί Θεοδοσίου Α΄ (379395).
Σελίδες 7 - 9
1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη
v Η ύπαρξη του Βυζαντίου συνδέεται με τον ρωμαίο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Α΄.
v Ο Κωνσταντίνος Α΄ πήρε τα ακόλουθα μέτρα για την ανόρθωση του κράτους:
1. Ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη, ένα νέο διοικητικό κέντρο στην Ανατολή.
2. Αναγνώρισε το δικαίωμα άσκησης της χριστιανικής λατρείας.
3. Καθιέρωσε στη διοίκηση τη διάκριση της πολιτικής και της στρατιωτικής εξουσίας.
4. Χρησιμοποίησε ένα σταθερό χρυσό νόμισμα.
α. Λόγοι ίδρυσης Κωνσταντινούπολης
v Λόγοι ίδρυσης της Κωνσταντινούπολης
v Ο χαρακτήρας της πόλης της Κωνσταντινούπολης
Ø Ο Κωνσταντίνος ανοικοδόμησε το Βυζάντιο σύμφωνα με το ρυμοτομικό σχέδιο της Ρώμης.
Ø Έκτισε στην πόλη νέα τείχη, επιβλητικές λεωφόρους και το φόρουμ (πλατεία) του Κωνσταντίνου.
Ø Τη στόλισε με λαμπρά έργα τέχνης, το Ιερόν Παλάτιον, το κτίριο της Συγκλήτου και άλλα δημόσια κτίρια: εκκλησίες, λουτρά και δεξαμενές.
Ø Στις 11 Μαΐου 330 ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση των εργασιών και τελέστηκαν τα εγκαίνια της πόλης, η οποία έλαβε το όνομα του ιδρυτή της, Κωνσταντινούπολη.
Ø Η Κωνσταντινούπολη ή Νέα Ρώμη βαθμιαία απέκτησε χαρακτηριστικά χριστιανικής πόλης, αφού οικοδομήθηκαν εκεί πολλές εκκλησίες.
Ø Παράλληλα η πόλη αναπτύχθηκε ραγδαία: στις αρχές του 5ου αι. ο πληθυσμός της είχε αυξηθεί σε 150.000 ψυχές περίπου, ενώ στα χρόνια του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄ (527-565) αριθμούσε 300.000 κατοίκους.
Ø υπολογισμούς.
Ø Μέσα σε δύο αιώνες ξεπέρασε το πρότυπο της, δηλαδή την Παλαιά Ρώμη.
β. Θρησκευτική πολιτική
Ø Οι οπαδοί του Χριστιανισμού συγκροτούσαν τη δυναμικότερη πληθυσμιακή ομάδα της Ανατολής.
Ø Η νέα αυτή θρησκεία φαινόταν ότι μπορούσε να αποκαταστήσει την κλονισμένη ενότητα του Ρωμαϊκού Κράτους.
Ø Για το λόγο αυτό ο Κωνσταντίνος έδειξε ευνοϊκή στάση προς τον Χριστιανισμό.
Ø Συγκεκριμένα μετά τη νίκη του επί του Μαξεντίου (312) μετέφερε το μονόγραμμα του Χριστού (Χριστόγραμμα), σημαντικό χριστιανικό σύμβολο, από τη στρατιωτική σημαία (λάβαρον) στα νομίσματά του και εξέδωσε νόμους ευνοϊκούς για τους Χριστιανούς.
Ø Όμως, η σθεναρή αντίσταση των οπαδών της αρχαίας θρησκείας, στην Ανατολή και στη Δύση, ιδίως στους κόλπους της συγκλητικής αριστοκρατίας της Ρώμης, δεν επέτρεψε στον Κωνσταντίνο να υιοθετήσει μια καθαρή θρησκευτική στάση ως το τέλος της ζωής του.
Ø Το Διάταγμα των Μεδιολάνων που βασίστηκε σε συμφωνία του Κωνσταντίνου και του Λικίνιου (313), αναγνώρισε στους Χριστιανούς ελευθερία άσκησης της λατρείας τους και έτσι εξίσωσε τα δικαιώματά τους με αυτά των άλλων θρησκειών του Ρωμαϊκού Κράτους.
Ø Οι διωγμοί Χριστιανών πάντως έπαυσαν εντελώς, μόνο όταν ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτορας στο Ρωμαϊκό Κράτος (324).
Ø Ένα χρόνο αργότερα (325) ο Κωνσταντίνος συγκάλεσε στη Νίκαια της Βιθυνίας σύνοδο (συνέδριο) επισκόπων απ' όλες τις επαρχίες του Οικουμενικού Ρωμαϊκού Κράτους γι' αυτό η σύνοδος ονομάστηκε οικουμενική.
Ø Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος διατύπωσε τη διδασκαλία της Εκκλησίας έναντι των αιρέσεων που είχαν ήδη εμφανισθεί.
Ø Έκτοτε έγιναν πολλές τέτοιες σύνοδοι με σκοπό την ειρήνευση της Εκκλησίας και, κατ' επέκταση την ειρήνευση της αυτοκρατορίας.
Επιστροφή στο σχολείο 2026 2027 ...
