ΙΣΤΟΡΙΑ Β΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο
(Σελ. 110 - 112) / 1. Οι ανακαλύψεις
ΦΥΛΛΟ
ΕΡΓΑΣΙΑΣ
- Τα κίνητρα και οι προϋποθέσεις
Ø Δραστηριότητα 1η :
Να βρείτε και να
καταγράψετε τα κίνητρα και τις προϋποθέσεις ή τα αίτια που οδήγησαν τους
Ευρωπαίους στην ανακάλυψη νέων χωρών.
v
Ήδη από το τέλος του μεσαίωνα ευρωπαίοι
έμποροι, όπως ο βενετός Μάρκο Πόλο,
αναζητούσαν χρυσό, καρυκεύματα και αρώματα στην Ανατολή ακολουθώντας το δρόμο
του μεταξιού.
v
Όμως, η
αποκοπή του δρόμου αυτού, κατά το 15ο αι., αρχικά από τους Άραβες και
ύστερα από τους Οθωμανούς ανάγκασε τους Ευρωπαίους να αναζητήσουν πρόσβαση στις αγορές της Ανατολής από τη
θάλασσα.
v
Τα
οικονομικά κίνητρα δεν ήταν τα μοναδικά.
v
Υπήρχαν και άλλα, όπως πολιτικά, θρησκευτικά και
επιστημονικά: οι φιλοδοξίες ηγεμόνων, η διάδοση του
χριστιανισμού και η ροπή του ανθρώπου προς τη γνώση.
Ø Δραστηριότητα 2η :
Να σημειώσετε
τους παράγοντες που συνέβαλαν στα ταξίδια και τις ανακαλύψεις των νέων χωρών.
v Από το 13ο αι. τα ταξίδια άρχισαν να γίνονται σταδιακά
ευκολότερα και ασφαλέστερα χάρη σε μια σειρά νέων τεχνικών μέσων:
1.
της πυξίδας,
2.
του αστρολάβου,
όργανο προσδιορισμού του γεωγραφικού πλάτους με βάση την παρατήρηση των άστρων,
3.
των πορτολάνων,
ναυτικοί χάρτες,
ένας νέος
τύπος πλοίου, η καραβέλα, που συνδύαζε χωρητικότητα,
ταχύτητα και ασφάλεια.
v Η διάχυτη αντίληψη για τη σφαιρικότητα της γης.
Ø Δραστηριότητα 3η :
Ποιοι
πραγματοποίησαν εξερευνητικά ταξίδια και
ποιες περιοχές ανακάλυψαν;
1.
Οι Πορτογάλοι,
επιδιώκοντας να ανακαλύψουν δρόμο προς τις Ινδίες , πλέοντας γύρω από την
Αφρική, οργάνωσαν αλλεπάλληλες εξερευνητικές αποστολές. Ο στόχος αυτός
επιτεύχθηκε, όταν ο Βάσκο ντε Γκάμα (1469-1524)
έφθασε το 1498 στο Κάλικουτ των Ινδιών.
2.
Ο Χριστόφορος Κολόμβος (1451-1506), γενουάτης
θαλασσοπόρος από τη Γένουα, στην
υπηρεσία του βασιλιά της Ισπανίας, πεπεισμένος ότι η γη είναι σφαιρική,
επιχείρησε να φθάσει στην Ασία πλέοντας δυτικά. Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων
ταξιδιών του (1492-1504) ανακάλυψε νησιά και ηπειρωτικές περιοχές της κεντρικής
Αμερικής. Ο ίδιος όμως πίστευε ότι είχε φτάσει στις Ινδίες.
3.
Αποκορύφωμα των ανακαλύψεων: ο πρώτος περίπλους της γης (1519-1522) από το Φερδινάνδο
Μαγγελάνο (1480-1521), Πορτογάλο
στην υπηρεσία του βασιλιά της Ισπανίας. Αποδείχθηκε
για πρώτη φορά ότι η γη είναι σφαιρική.
- Η γέννηση ενός Νέου Κόσμου
Ø Δραστηριότητα 4η :
Ποια στάση
έδειξαν οι Ευρωπαίοι στους ανθρώπους των χωρών που ανακάλυψαν; Να την αποδώσετε
με λεπτομέρειες.
1.
Οι Πορτογάλοι και οι Ισπανοί κατέκτησαν με τη βία τις περιοχές που ανακάλυψαν.
2.
Ειδικότερα οι τελευταίοι, επιδεικνύοντας
απάνθρωπη σκληρότητα, εξαφάνισαν τους λεγόμενους προκολομβιανούς
πολιτισμούς της κεντρικής και νότιας Αμερικής.
3.
Αφού μετέτρεψαν με τη βία τις νέες περιοχές σε
αποικίες, τις μοίρασαν μεταξύ τους με τη Συνθήκη της Τορντεζίλας (1494).
4.
Έτσι
δημιουργήθηκαν δύο αποικιακές
αυτοκρατορίες, η πορτογαλική και η ισπανική.
5.
Από τα τέλη
του 16ου αιώνα η Ολλανδία, η Αγγλία και η Γαλλία διεκδικούν μερίδιο από τις
αποικίες .
6.
Αποτέλεσμα: να δημιουργηθούν ανταγωνισμοί και συγκρούσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.
- Η Ευρώπη και ο Νέος Κόσμος
Ø Δραστηριότητα 5η :
Ποιες μεταβολές
προήλθαν από τις ανακαλύψεις,; Να τις κατατάξετε σε αρνητικές και θετικές για
τους Ευρωπαίους και τους ιθαγενείς.
Ø Θετικές, για τους
Ευρωπαίους:
1.
Οι ανακαλύψεις
προκάλεσαν ριζικές μεταβολές στην Ευρώπη
και σε ολόκληρο τον κόσμο.
2.
Με το άνοιγμα στους ωκεανούς το κέντρο της
ευρωπαϊκής οικονομίας μετατοπίστηκε από τη Μεσόγειο στον Ατλαντικό και τη
Βόρεια Θάλασσα, όπου κατέληγαν οι υπερπόντιοι θαλάσσιοι
δρόμοι.
3.
Νέα λιμάνια, όπως της Σεβίλλης, της Λισσαβόνας,
της Αμβέρσας, απέκτησαν μεγαλύτερη οικονομική σπουδαιότητα από
εκείνα της Βενετίας και της Γένουας.
4.
Η
εισαγωγή χρυσού και αργύρου στην Ευρώπη σε μεγάλες ποσότητες διεύρυνε τις ανταλλαγές και δημιούργησε
νέες οικονομικές δραστηριότητες, όπως εμπορικές και τραπεζικές.
5.
Από αυτές επωφελήθηκε
περισσότερο μια νέα κοινωνική τάξη, η αστική.
6.
Η
γνωριμία με νέους πολιτισμούς άρχισε να κλονίζει τις προκαταλήψεις και τις
αξίες παρελθόντος.
7.
Ανάπτυξη
ποικίλων επιστημονικών κλάδων: της γεωγραφίας, της
αστρονομίας, της ζωολογίας, της βοτανικής, της εθνολογίας και άλλων.
Ø Αρνητικές, για τους λαούς των νέων χωρών / των
ιθαγενών:
1.
Οι Ευρωπαίοι επιδόθηκαν στην εντατική εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών σε βάρος των
ιθαγενών και επέβαλαν την αρχή των
άνισων ανταλλαγών.
2.
Θεώρησαν τους
μη ευρωπαϊκούς λαούς ως υποδεέστερους και εκμεταλλεύσιμους.
3.
Η πολιτική αυτή κληροδότησε
πολλαπλά προβλήματα στον κόσμο, όπως:
Ø η δουλεία,
Ø η αποικιοκρατία,
Ø η υπανάπτυξη και
Ø η φτώχεια των τρίτων χωρών, τα
οποία υφίστανται μέχρι σήμερα.
(Σελ. 113) / 2. Αναγέννηση και Ανθρωπισμός
ΦΥΛΛΟ
ΕΡΓΑΣΙΑΣ
v Την ίδια εποχή με τις Ανακαλύψεις αλλά σε μεγαλύτερη
χρονικά έκταση, το 15ο και 16ο αι., εκδηλώνεται
στον ευρωπαϊκό χώρο ένα καλλιτεχνικό και πνευματικό ταυτόχρονα κίνημα, η
Αναγέννηση.
v Στην προετοιμασία του
κινήματος αυτού μεγάλη ήταν:
Ø η συμβολή των Σταυροφοριών, που έστρεψαν το ενδιαφέρον της
Δύσης στην Ανατολή
Ø και της νέας
κοινωνικής τάξης, της αστικής.
v Κύριο χαρακτηριστικό
της Αναγέννησης είναι η αναβίωση των αξιών της κλασικής αρχαιότητας, για τη
θεμελίωση ενός καινούριου κόσμου
- Μια νέα εικόνα του κόσμου
v Ο άνθρωπος διευρύνει
τη σκέψη και τη δράση του και διαμορφώνει μια διαφορετική αντίληψη για τον
κόσμο.
v Αυτή η νέα οπτική δε στηρίζεται στη δύναμη της παράδοσης,
όπου κυριαρχούν η συνεχής μέριμνα για τη σωτηρία της ψυχής, η αποχή από τις
χαρές της ζωής και η ιδέα της ματαιότητας, αλλά στην κριτική σκέψη, στην εξέλιξη, στις
επιστήμες και στην ιδέα της προόδου.
v Σε αντίθεση με το
Μεσαίωνα, ο ίδιος ο άνθρωπος γίνεται το επίκεντρο της παρατήρησης και του
ενδιαφέροντος των λογίων, των σοφών και των καλλιτεχνών.
v Το σώμα, η επίγεια
ζωή και η ομορφιά αποκτούν τη δική τους θέση στη ζωή του ανθρώπου και
διαμορφώνουν μια νέα αντίληψη για τη ζωή.
v Κοιτίδα των
πολιτιστικών εξελίξεων είναι οι ακμαίες
οικονομικά πόλεις της Ιταλίας, όπως η Φλωρεντία, η Ρώμη, η Βενετία και το Μιλάνο.
v Στις πόλεις αυτές, οι πνευματικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες ενθαρρύνονται από
διάσημους μαικήνες (= πλούσιους) της εποχής, όπως είναι:
Ø οι ηγεμόνες της
Φλωρεντίας Μέδικοι,
Ø του Μιλάνου Σφόρτσα
Ø και ο πάπας Ιούλιος Β΄.
·
Η στροφή προς την
αρχαιότητα
v Ο άνθρωπος της Αναγέννησης για να εκφράσει τις νέες αξίες
στράφηκε προς τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό
προκειμένου να αντλήσει τον αναγκαίο πνευματικό εξοπλισμό.
v Άρχισε να μελετά, να μεταφράζει και να σχολιάζει
συστηματικά τους αρχαίους συγγραφείς.
v Η στροφή αυτή προς τη
βαθύτερη γνώση της αρχαιότητας ονομάστηκε ανθρωπισμός.
·
Οι ανθρωπιστές και η
Ευρώπη των Διανοουμένων
v Οι ανθρωπιστές, οι φορείς του ανθρωπισμού, ταξιδεύουν σε ολόκληρη την Ευρώπη για να διαδώσουν τις ιδέες τους,
δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό ένα δίκτυο σχέσεων και πολιτισμού, που ονομάστηκε Πολιτεία των Γραμμάτων.
v Έχουν βαθύ θρησκευτικό αίσθημα, ασκούν κριτική στις μεσαιωνικές
αντιλήψεις και αγωνίζονται για μια καλύτερη κοινωνία.
v Γράφουν στη λατινική, η οποία παραμένει η κοινή γλώσσα των ανθρώπων των
γραμμάτων και της Εκκλησίας.
v Υπερασπίζονται όμως
τις εθνικές γλώσσες, στις οποίες συνθέτουν πολλά από τα έργα τους.
v Π.χ. Ο Έρασμος (1467-1536), ο
πρίγκιπας της Πολιτείας των Γραμμάτων και κορυφαίος
Ελληνιστής, σατιρίζει επικριτικά τις καταχρήσεις της Εκκλησίας, μάχεται
υπέρ μιας ειρηνικής Ευρώπης και αποδίδει εξαιρετική σημασία στην παιδεία.
v Οι ανθρωπιστές πιστεύουν ότι ο άνθρωπος πρέπει να επιδίδεται σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης
δραστηριότητας, ώστε να αποκτήσει μια πολυδιάστατη προσωπικότητα με
πνευματικά, ψυχικά και σωματικά χαρίσματα.
v Επιδιώκουν να διαμορφώσουν με την κατάλληλη αγωγή ένα νέο
τύπο ανθρώπου, τον οικουμενικό
άνθρωπο (homo universalis), που
καθορίζει ο ίδιος με τη γνώση και τον προσωπικό του αγώνα το πεπρωμένο (= τη
μοίρα) του.
v Η φράση του ο Έρασμου σε κανέναν δεν υποχωρώ εκφράζει
την παραπάνω άποψη.
v Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και οι μέθοδοι διδασκαλίας
κατέχουν δεσπόζουσα / σημαντική θέση στην αγωγή που οραματίζονται οι
ανθρωπιστές.
v Ιδρύονται πολλά νέα σχολεία, κολέγια και πανεπιστήμια που
συμβάλλουν στη διάδοση των νέων ιδεών.
v Τα προγράμματα σπουδών, διευρύνονται και περιλαμβάνουν ένα
ευρύ φάσμα μαθημάτων, ώστε οι μαθητές να αποκτούν συνολική μόρφωση.
- Η συμβολή των Ελλήνων λογίων
v
Οι ανθρωπιστικές σπουδές
ενισχύθηκαν με την παρουσία σημαντικών
ελλήνων λογίων στη Δύση πριν και μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από
τους Τούρκους (1453).
v
Οι λόγιοι αυτοί πρόβαλαν τα ελληνικά γράμματα με το διδακτικό και εκδοτικό τους έργο.
v
Παράλληλα, ενίσχυσαν
το ενδιαφέρον για την έκδοση αρχαίων ελληνικών κειμένων και τη συλλογή αρχαίων
χειρογράφων από βιβλιοθήκες και
ηγεμόνες.
v
Ανάμεσα σ' αυτούς διακρίθηκαν ιδιαίτερα ο
διαπρεπής φιλόσοφος Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων
(1355-1456) που έδρασε στον Μυστρά και ο επίσκοπος Νικαίας Βησσαρίων (1403-1472) από την Τραπεζούντα του Πόντου.
- Η γέννηση του τυπωμένου βιβλίου και η διάδοση της Αναγέννησης και του
Ανθρωπισμού
v Η Αναγέννηση και ο Ανθρωπισμός γρήγορα επεκτάθηκαν και σε
άλλες χώρες της υπόλοιπης Ευρώπης.
v Οι συχνές μετακινήσεις καλλιτεχνών και λογίων
διευκόλυναν τη διάδοση της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού.
v Η εφεύρεση της
τυπογραφίας στον τομέα αυτό υπήρξε αποφασιστική.
v Το κοσμοϊστορικό αυτό γεγονός συνέβη, όταν γύρω στο 1450 ο Ιωάννης
Γουτεμβέργιος από τη Μαγεντία της Γερμανίας
χρησιμοποίησε κινητά μεταλλικά στοιχεία για την εκτύπωση των βιβλίων.
v Η ανακάλυψη αυτή διαδόθηκε με μεγάλη ταχύτητα. Το 1500 λειτουργούσαν
τυπογραφεία σε 236 πόλεις της Ευρώπης και είχαν ήδη εκδοθεί 30-35 χιλιάδες
τίτλοι βιβλίων.
v Αν και τα τυπωμένα
πλέον βιβλία ήταν φθηνότερα και λιγότερο ογκώδη σε σχέση με τα μεσαιωνικά, μόνο οι άνθρωποι των πόλεων είχαν τη δυνατότητα να διαβάζουν και να
μορφώνονται.
v Ο περισσότερος κόσμος
ήταν αναλφάβητος και αμέτοχος στις εξελίξεις.
v Η αρχή, όμως, έγινε
και οι άνθρωποι ολοένα προσπαθούσαν για βελτίωση της θέσης τους στην κοινωνία.
(Σελ. 120-123) / 3. Η θρησκευτική
Μεταρρύθμιση
ΦΥΛΛΟ
ΕΡΓΑΣΙΑΣ
·
Η κρίση στη
Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και οι ανθρωπιστές
v Στο τέλος του Μεσαίωνα
η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία βρίσκεται σε κρίση και
δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις θρησκευτικές
v ανάγκες των πιστών, που τώρα είναι πιο προσωπικές.
v Η ηθική διαφθορά συνοδεύει πολλούς εκπροσώπους της Εκκλησίας.
v Οι ανώτεροι κληρικοί ζουν με πολυτέλεια χωρίς να
ενδιαφέρονται για το ποίμνιο τους / το λαό, ενώ οι κατώτεροι είναι
παραμελημένοι και ζουν μέσα στην αμάθεια.
v Οι χριστιανοί είναι ανήσυχοι από τους συνεχείς πολέμους,
τις επιδημίες και τις προφητείες για το τέλος του κόσμου.
v Χωρίς πνευματική καθοδήγηση, βρίσκονται σε σύγχυση και
κυριαρχούνται από την ιδέα του θανάτου και την αγωνία για τη σωτηρία της ψυχής
τους.
v Η Εκκλησία εκμεταλλεύεται το μεταθανάτιο φόβο τους για την
κόλαση πουλώντας έγγραφα άφεσης αμαρτιών,
τα λεγόμενα συγχωροχάρτια.
v Οι ανθρωπιστές
καταδικάζουν αυτές τις πρακτικές της Εκκλησίας καθώς και τις δεισιδαιμονίες του
λαού.
v Αντιπροτείνουν μια
ειλικρινή πίστη βασισμένη στο αληθινό μήνυμα του Χριστού. Υποστηρίζουν ότι αυτό θα το κατανοήσουν οι πιστοί με την
άμεση επαφή τους με το θείο λόγο μέσω
των μεταφράσεων της Αγίας Γραφής σε λαϊκή γλώσσα και χωρίς τη μεσολάβηση της επίσημης
ερμηνείας των ιερών κειμένων από την Εκκλησία.
- Η προτεσταντική μεταρρύθμιση
v Η μαζική πώληση
συγχωροχαρτιών στη Γερμανία προκάλεσε την έντονη
αντίδραση του μοναχού και θεολόγου Μαρτίνου
Λουθήρου (1483-1546).
v Τον Οκτώβριο του 1517
θυροκόλλησε σε ναό της Βιτεμβέργης ένα κατάλογο με 95 θέσεις, δηλαδή επιχειρήματα με τα οποία καταδίκαζε τα συγχωροχάρτια
και υποστήριζε τις απόψεις του για τη θρησκεία.
v Ο πάπας προχώρησε στον αφορισμό του Μαρτίνου Λουθήρου (1520), όμως αυτός έκαψε δημόσια το σχετικό έγγραφο, τη βούλα (= έγγραφο που έφερε τη
σφραγίδα του πάππα της Ρώμης).
v Η διδασκαλία του Λουθήρου,
ο οποίος υποστήριζε ότι σωτηρία της ψυχής είναι αποτέλεσμα μόνο της πίστης, διαδόθηκε με μεγάλη ταχύτητα στη Γερμανία.
v Ο αυτοκράτορας Κάρολος
Ε΄, που φοβόταν διάσπαση του κράτους, έθεσε το
Λούθηρο εκτός νόμου ως αιρετικό και αποκήρυξε το Λουθηρανισμό.
v Οι οπαδοί του
Λουθήρου και οι γερμανοί ηγεμόνες που τον
υποστήριζαν διαμαρτυρήθηκαν και για
το λόγο αυτό ονομάστηκαν διαμαρτυρόμενοι ή προτεστάντες.
v Ακολούθησε σύρραξη μεταξύ των οπαδών του Λουθήρου και των
δυνάμεων του αυτοκράτορα, που τερματίστηκε με την υπογραφή της Ειρήνης της Αυγούστας (1555).
v Η συνθήκη αυτή
αναγνώριζε τη νομιμότητα του Λουθηρανισμού και το δικαίωμα κάθε ηγεμόνα να
επιβάλει στην επικράτειά του το δόγμα που ήθελε.
v Με τον τρόπο αυτό η Γερμανία διαιρέθηκε σε κρατίδια
ρωμαιοκαθολικά και σε κράτη διαμαρτυρόμενα.
v Η Μεταρρύθμιση διαδόθηκε και σε άλλες χώρες με διάφορες
παραλλαγές, προκαλώντας την αντίδραση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
v Ακολούθησε περίοδος συγκρούσεων με αποκορύφωμα τη σφαγή στο
Παρίσι δύο χιλιάδων Γάλλων προτεσταντών ή καλβινιστών (Ουγενότων), δηλαδή
οπαδών του Γάλλου μεταρρυθμιστή Καλβίνου (1509-1564), τη νύκτα του Αγίου Βαρθολομαίου (24 Αυγούστου 1572).
v Μετά από αρκετές δεκαετίες αιματηρών πολέμων αποκαταστάθηκε
τελικά η ειρήνη με το Διάταγμα
της Νάντης (1598), που αναγνώριζε το δικαίωμα των
καλβινιστών να ασκούν ελεύθερα τη λατρεία τους υπό ορισμένες όμως προϋποθέσεις.
- Οι αντιδράσεις της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας
v Η διάδοση του Προτεσταντισμού ανάγκασε τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία να οργανώσει τη
δική της μεταρρύθμιση, τη λεγόμενη Αντιμεταρρύθμιση.
v Στη Σύνοδο του Τρέντο (1545-1563) της
Ιταλίας λήφθηκαν αποφάσεις για την
ανασυγκρότηση της Εκκλησίας και δραστικά μέτρα εναντίον της Μεταρρύθμισης.
v Στο πλαίσιο της ανανέωσης της Εκκλησίας κτίζονται
καινούριοι επιβλητικοί ναοί σε ρυθμό μπαρόκ και με πλούσιο
διάκοσμο.
v Στόχος είναι η
προβολή της δύναμης της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και η επιβεβαίωση της
υπεροχής του ρωμαιοκαθολικού δόγματος έναντι του προτεσταντισμού.
v Ταυτόχρονα, ενισχύεται η λατρεία της Θεοτόκου και
πολλαπλασιάζονται οι εικόνες και οι τελετές, με σκοπό την ευαισθητοποίηση των
πιστών.
- Η Ευρώπη μετά τη Μεταρρύθμιση
v Έπειτα από ένα περίπου αιώνα μεταρρυθμίσεων η χριστιανική Ευρώπη είναι πνευματικά
διαιρεμένη:
1.
Ο Προτεσταντισμός επικράτησε στη βόρεια Ευρώπη.
2.
Ο Ρωμαιοκαθολικισμός διατήρησε τη δύναμή του στη νότια.
3.
Η Ορθοδοξία
κυριαρχεί στον ελληνικό χώρο, τα Βαλκάνια και τη Ρωσία.
v Η προτεσταντική
μεταρρύθμιση προκάλεσε, εκτός από
θρησκευτικές, γενικότερες μεταβολές στον
ευρωπαϊκό πολιτισμό.
v Η μετάφραση της Βίβλου
σε εθνικές γλώσσες συνέβαλε στην ανάπτυξη των εθνικών λογοτεχνιών και στη
σφυρηλάτηση της εθνικής συνείδησης.
v Η απελευθέρωση των δημιουργικών δυνάμεων του ανθρώπου
δημιούργησε τις προϋποθέσεις :
Ø για την εξέλιξη των επιστημών,
Ø τον εκδημοκρατισμό των θεσμών,
Ø την οικονομική ανάπτυξη και
Ø την κοινωνική ελευθερία.